Pies potrafi wnieść do codzienności coś więcej niż radość ze wspólnej zabawy. Dla osoby starszej jego obecność może być zachętą do ruchu, okazją do rozmowy i źródłem bliskości, której niekiedy brakuje po utracie partnera lub ograniczeniu kontaktów społecznych. Badania naukowe wskazują, że opiekunowie psów bywają bardziej aktywni fizycznie, a odpowiednio prowadzone spotkania z czworonogami mogą pomagać w zmniejszaniu poczucia samotności. Z okazji Ogólnopolskiego Dnia Seniora, obchodzonego 14 listopada, Fundacja Dr Clown i Mars Polska podsumowują ogólnopolski program dogoterapii. W pierwszych dziesięciu miesiącach 2026 roku uczestniczyło w nim 552 seniorów z 14 domów pomocy społecznej.
Samotność w starszym wieku nie zawsze oznacza brak ludzi w najbliższym otoczeniu. Można mieszkać z rodziną, spotykać sąsiadów czy uczestniczyć w zajęciach organizowanych przez lokalne instytucje, a mimo to odczuwać niedostatek bliskości i codziennego zainteresowania. Dla części seniorów szczególnie trudna okazuje się zmiana dotychczasowego rytmu życia: przejście na emeryturę, utrata bliskiej osoby, pogorszenie sprawności lub przeprowadzka do placówki opiekuńczej.
W takich okolicznościach obecność zwierzęcia może mieć wyjątkowe znaczenie. Pies nie oczekuje rozmowy na określony temat, nie ocenia sytuacji życiowej człowieka i często sam inicjuje kontakt. Można go pogłaskać, pobawić się z nim albo po prostu posiedzieć obok. Dla osoby, która rzadziej doświadcza codziennej bliskości, nawet krótkie spotkanie może stać się ważnym i przyjemnym wydarzeniem.
Nie oznacza to jednak, że pies jest uniwersalnym rozwiązaniem problemów zdrowotnych czy emocjonalnych. Relacja ze zwierzęciem może wspierać dobrostan, ale nie zastępuje opieki medycznej, kontaktu z rodziną ani profesjonalnej pomocy psychologicznej, kiedy jest ona potrzebna. Jej znaczenie polega przede wszystkim na tworzeniu dodatkowych możliwości aktywności, budowaniu więzi i przeżywaniu pozytywnych emocji.
Jak obecność psa wpływa na codzienne życie seniora?
Jedną z zalet opieki nad psem jest wprowadzenie do dnia regularnych zajęć. Zwierzę potrzebuje spacerów, jedzenia, zabawy oraz uwagi. Te pozornie zwyczajne obowiązki mogą pomagać w utrzymaniu codziennego rytmu, zwłaszcza osobom, które po zakończeniu aktywności zawodowej mają mniej stałych punktów w planie dnia. Dla niektórych seniorów opieka nad pupilem jest również źródłem satysfakcji i poczucia, że są komuś potrzebni.
Duże znaczenie ma także możliwość nawiązywania kontaktów z innymi ludźmi. Spacer z psem bywa naturalnym pretekstem do rozmowy z sąsiadem, spotkania znajomego opiekuna czworonoga czy odwiedzenia pobliskiego parku. Takie drobne interakcje nie zastępują głębokich relacji, ale mogą sprzyjać pozostawaniu częścią lokalnej społeczności i ograniczać codzienną izolację.
Korzyści nie muszą jednak wiązać się z posiadaniem własnego zwierzęcia. Dla osób mieszkających w domach pomocy społecznej, przebywających w szpitalach lub mających trudności z samodzielnym wychodzeniem z domu ważną rolę mogą odgrywać spotkania z odpowiednio przygotowanymi psami i ich opiekunami. Takie zajęcia pozwalają czerpać przyjemność z kontaktu ze zwierzęciem bez konieczności przejmowania wszystkich obowiązków związanych z jego utrzymaniem.
Opiekunowie psów chodzą więcej. Co pokazały badania?
Jednym z najlepiej opisanych potencjalnych korzyści wynikających z posiadania psa jest większa aktywność fizyczna. Naukowcy z Glasgow Caledonian University i University of Lincoln, we współpracy z ośrodkiem badawczym Waltham, przeanalizowali codzienne zachowania osób w wieku co najmniej 65 lat. W badaniu wzięły udział 43 pary uczestników dobranych pod względem wybranych cech – w każdej parze jedna osoba miała psa, a druga nie.
Uczestnicy nosili urządzenia monitorujące aktywność przez trzy tygodniowe okresy pomiarowe w ciągu roku. Okazało się, że właściciele psów chodzili średnio o 22 minuty dziennie dłużej i wykonywali około 2760 kroków więcej niż osoby nieposiadające czworonoga. Dodatkowy ruch odbywał się w tempie odpowiadającym umiarkowanej aktywności fizycznej, co może mieć znaczenie dla zachowania sprawności w późniejszym wieku.
Wynik ten nie oznacza jednak, że zakup psa automatycznie sprawi, iż każdy senior zacznie więcej się ruszać. Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego nie można wykluczyć, że osoby już wcześniej bardziej aktywne częściej decydowały się na opiekę nad zwierzęciem. Pokazuje ono natomiast, że codzienne spacery z psem mogą być praktycznym sposobem podtrzymywania nawyku ruchu, o ile pozwala na to kondycja i stan zdrowia opiekuna.
Dla seniora ważne jest przy tym dopasowanie aktywności do własnych możliwości. Krótkie spacery spokojnym tempem mogą być bardziej odpowiednie niż długie, wymagające wyjścia. Znaczenie mają również charakter psa, jego wielkość i zachowanie na smyczy. Silne zwierzę, które gwałtownie ciągnie lub skacze, może stwarzać ryzyko utraty równowagi, szczególnie u osoby mającej trudności z poruszaniem się.
Czy dogoterapia może zmniejszać poczucie samotności?
Obok aktywności fizycznej coraz większe zainteresowanie naukowców budzi emocjonalna strona relacji człowieka ze zwierzęciem. Pies może stać się źródłem pocieszenia, pomagać w nawiązywaniu rozmowy i tworzyć okazję do pozytywnego kontaktu, zwłaszcza gdy osoba starsza przebywa poza swoim zwykłym środowiskiem. W szpitalach i placówkach opiekuńczych wizyty zwierząt są czasem włączane do zajęć wspierających dobrostan pacjentów i mieszkańców.
W 2024 roku w czasopiśmie naukowym „Innovation in Aging” opublikowano pilotażowe badanie pod kierunkiem Nancy Gee, dotyczące wpływu spotkań z psami terapeutycznymi na poczucie samotności hospitalizowanych starszych osób. Uczestniczyły w nim 42 osoby w wieku co najmniej 59 lat, które losowo przydzielono do trzech grup. Jedna spotykała się z psem i jego opiekunem, druga wyłącznie z opiekunem, a trzecia otrzymywała standardową opiekę szpitalną.
Spotkania trwały po 20 minut dziennie przez trzy dni. W grupie mającej kontakt z psem zaobserwowano większą poprawę w wybranych pomiarach poczucia samotności niż u osób korzystających wyłącznie ze standardowej opieki. To obiecujący wynik, wskazujący na możliwą wartość odpowiednio prowadzonych interakcji ze zwierzętami, ale badanie było niewielkie i krótkotrwałe. Nie daje więc podstaw do twierdzenia, że dogoterapia trwale usuwa samotność albo przynosi identyczne efekty u wszystkich seniorów.
Co ważne, badanie zostało sfinansowane z grantu Mars Petcare i Waltham Petcare Science Institute. Wyniki opublikowano w recenzowanym czasopiśmie, jednak przy ich interpretacji warto uwzględniać zarówno niewielką liczbę uczestników, jak i potrzebę dalszych niezależnych badań.
Dogoterapia w domach pomocy społecznej. Jak wyglądają takie spotkania?
Kontakt z psem podczas dogoterapii różni się od zwykłej wizyty znajomego ze zwierzęciem. Zajęcia prowadzą przygotowane osoby, a uczestniczące w nich psy powinny być odpowiednio dobrane i wyszkolone do pracy z ludźmi. Rodzaj aktywności zależy od możliwości uczestników. Niektórzy mogą brać udział w zabawach, wykonywać proste polecenia czy ćwiczenia, inni wolą spokojne głaskanie psa albo samo przebywanie w jego obecności.
Taką formę wsparcia rozwijają w Polsce Fundacja Dr Clown i Mars Polska. Ich wspólny program rozpoczął się w 2017 roku od zajęć dla dzieci i młodzieży przebywających w szpitalach. W 2021 roku rozszerzono go o osoby starsze mieszkające w domach pomocy społecznej. Organizatorzy łączą działania prowadzone przez certyfikowanych dogoterapeutów z ideą wspierania emocji, aktywności i codziennych relacji.
Według danych przekazanych przez Fundację Dr Clown i Mars Polska od stycznia do października 2026 roku odbyło się 236 zajęć dogoterapii w 14 domach pomocy społecznej. W tym okresie wsparciem objęto 552 seniorów. Łącznie od rozpoczęcia zajęć dla tej grupy w 2021 roku do końca października 2026 roku w programie uczestniczyło 3941 osób starszych.
Warto zaznaczyć, że są to dane dotyczące zasięgu programu przekazane przez jego organizatorów, a nie wyniki badania klinicznego mierzącego skuteczność terapii. Pokazują jednak, że kontakt seniorów z psami nie jest wyłącznie okazjonalną inicjatywą organizowaną z okazji świąt. W wielu placówkach zajęcia odbywają się regularnie, co pozwala uczestnikom lepiej poznać zwierzę i osoby prowadzące spotkania.
Bliskość, rozmowa i wspomnienia. Co obserwują osoby prowadzące zajęcia?
W praktyce dogoterapia nie zawsze musi oznaczać intensywną aktywność. Dla osoby starszej, która ma trudności z poruszaniem się, ważnym doświadczeniem może być samo pogłaskanie spokojnego psa. Inny uczestnik chętnie podejmie zabawę, a ktoś jeszcze zacznie opowiadać o zwierzętach, które towarzyszyły mu wcześniej w życiu. W ten sposób obecność czworonoga może stać się początkiem rozmowy i ułatwiać kontakt z otoczeniem.
„Podczas zajęć widzimy, jak wiele dobrego wnosi obecność psa – seniorzy się uśmiechają, chętniej podejmują aktywność i otwierają się na kontakt z innymi” – mówi Katarzyna Czereszewska, dyrektorka ds. oddziałów Fundacji i akcji CSR w Fundacji Dr Clown.
Przedstawicielka fundacji podkreśla również, że każdy uczestnik może angażować się na miarę własnych możliwości. Szczególne znaczenie mają sytuacje, w których osoby na co dzień wycofane zaczynają spontanicznie rozmawiać, reagować na obecność zwierzęcia albo podejmować aktywność z własnej inicjatywy. Są to obserwacje osób prowadzących zajęcia, a nie dowód, że określony rezultat wystąpi u każdego uczestnika.
Na znaczenie regularnego kontaktu zwraca również uwagę Marzena Ignaczak, dyrektorka ds. kontaktów zewnętrznych w Mars Polska:
„Wspólnie z Fundacją Dr Clown zapewniamy seniorom możliwość regularnego kontaktu z psami, również wtedy, gdy nie mogą mieć własnego pupila”.
Takie podejście jest istotne z perspektywy organizacji opieki nad osobami starszymi. Własny pies może być wspaniałym towarzyszem, ale jednocześnie wymaga codziennego zaangażowania. Zorganizowane spotkania pozwalają korzystać z kontaktu ze zwierzęciem również osobom, które ze względu na stan zdrowia, sytuację mieszkaniową lub ograniczenia finansowe nie mogą samodzielnie sprawować nad nim opieki.
Czy dogoterapia jest odpowiednia dla każdego seniora?
Mimo wielu pozytywnych obserwacji kontakt z psem nie będzie dobrym rozwiązaniem w każdej sytuacji. Niektóre osoby obawiają się zwierząt, mają alergię albo po prostu nie lubią ich bliskości. Inne mogą wymagać szczególnych środków ostrożności z powodu obniżonej odporności, ograniczonej mobilności czy zwiększonego ryzyka upadków. Dlatego udział w zajęciach powinien być dobrowolny i dostosowany do potrzeb konkretnego człowieka.
W opublikowanym w 2026 roku stanowisku naukowym dotyczącym relacji osób starszych ze zwierzętami eksperci podkreślili, że zajęcia z udziałem psów wymagają odpowiedniego przygotowania oraz oceny bezpieczeństwa. Znaczenie mają zarówno stan zdrowia uczestników, jak i temperament, wyszkolenie oraz kontrola weterynaryjna zwierzęcia. W placówkach medycznych i opiekuńczych szczególnie ważne są również zasady higieny, zapobieganie zakażeniom i nadzór wykwalifikowanych osób.
Nie należy także oczekiwać, że dogoterapia zastąpi rehabilitację, leczenie zaburzeń psychicznych lub inne formy pomocy. Może stanowić wartościowe uzupełnienie opieki, sprzyjać pozytywnym emocjom i motywować do uczestniczenia w aktywnościach. Jeżeli jednak senior doświadcza nasilonego lęku, obniżonego nastroju, wycofania społecznego lub innych niepokojących objawów, potrzebna jest odpowiednia ocena i wsparcie specjalisty.
Jak zapewnić kontakt z psem seniorowi, który nie może mieć własnego zwierzęcia?
Nie każdy senior chce lub może przyjąć psa do domu. Codzienna opieka nad zwierzęciem wiąże się z kosztami, organizacją spacerów, wizytami u lekarza weterynarii i koniecznością zapewnienia mu odpowiednich warunków. W przypadku ograniczonej sprawności niektóre obowiązki mogą okazać się zbyt wymagające, a odpowiedzialność za zwierzę nie powinna spadać na osobę, która nie jest w stanie jej bezpiecznie udźwignąć.
Warto wtedy rozważyć inne możliwości. Jeżeli senior lubi psy, rodzina może zaproponować spotkania ze spokojnym zwierzęciem należącym do bliskich, wspólny spacer albo regularne odwiedziny. Ważne jest jednak, aby zwierzę dobrze czuło się w takich sytuacjach, a jego zachowanie nie stwarzało zagrożenia. Nie należy organizować kontaktu z psem wbrew woli osoby starszej ani zmuszać zwierzęcia do interakcji.
W przypadku mieszkańców domów pomocy społecznej lub uczestników zajęć w placówkach dziennego wsparcia można zapytać personel o możliwość zorganizowania wizyt z udziałem odpowiednio przygotowanego zespołu dogoterapeutycznego. Jednym z podmiotów prowadzących takie działania jest Fundacja Dr Clown. Zakres i dostępność zajęć zależą jednak od konkretnej placówki i możliwości organizacyjnych fundacji.
Odpowiednio zaplanowane spotkania mogą być także okazją do integracji grupy mieszkańców. Wspólne obserwowanie psa, rozmowa o zwierzętach czy proste aktywności prowadzone przez terapeutę tworzą przestrzeń do kontaktów społecznych. To ważne, ponieważ jednym z wyzwań starszego wieku pozostaje nie tylko samotność, ale również ograniczona możliwość uczestniczenia w życiu otoczenia. O znaczeniu dostępności takich aktywności pisaliśmy także w artykule o potrzebie przeciwdziałania izolacji społecznej seniorów.
Dzień Seniora to dobra okazja, by podarować bliskość i uwagę
Ogólnopolski Dzień Seniora, obchodzony 14 listopada, przypomina o potrzebach osób starszych, ale również o znaczeniu codziennych relacji. Spotkanie z psem może być dla seniora źródłem radości, podobnie jak wspólny spacer, odwiedziny rodziny czy rozmowa z kimś, kto naprawdę ma czas wysłuchać jego historii. Nie zawsze potrzebne są duże przedsięwzięcia, aby poprawić komuś nastrój i pomóc mu poczuć się mniej samotnie.
Warto pamiętać, że dobrostan seniorów nie zależy od jednego czynnika. Znaczenie mają zdrowie, bezpieczeństwo, odpowiednia opieka, samodzielność oraz możliwość utrzymywania więzi z ludźmi. Zwierzęta mogą odgrywać w tym ważną, choć uzupełniającą rolę. Największą wartością kontaktu z psem bywa nie spektakularny efekt terapeutyczny, lecz pozornie zwyczajna chwila bliskości, która daje radość i zachęca do uczestniczenia w codziennym życiu.
Badania i doświadczenia osób prowadzących zajęcia dogoterapii wskazują, że relacja z psem może wspierać aktywność fizyczną i samopoczucie starszych osób, a zorganizowane spotkania ze zwierzętami mogą pomagać w łagodzeniu poczucia samotności. Nie jest to rozwiązanie odpowiednie dla każdego, ale dobrze przygotowane i prowadzone z poszanowaniem potrzeb seniora może stanowić wartościowy element jego codzienności.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o dogoterapię dla seniorów
Na czym polega dogoterapia dla seniorów?
Dogoterapia to forma zajęć wspomaganych obecnością odpowiednio przygotowanego psa i prowadzonych przez wykwalifikowaną osobę. Uczestnicy mogą głaskać zwierzę, wykonywać proste zadania, bawić się z nim lub po prostu przebywać w jego towarzystwie. Rodzaj aktywności powinien być dopasowany do sprawności, potrzeb i samopoczucia seniora.
Czy kontakt z psem może pomagać osobom starszym odczuwającym samotność?
Badania wskazują, że odpowiednio prowadzone spotkania z psami terapeutycznymi mogą zmniejszać odczuwane poczucie samotności. Wyniki są obiecujące, ale nie oznaczają, że zwierzę zastąpi relacje z rodziną, przyjaciółmi czy profesjonalne wsparcie psychologiczne. Najważniejsze jest traktowanie takich zajęć jako dodatkowego źródła bliskości i pozytywnych doświadczeń.
Czy posiadanie psa może zwiększać aktywność fizyczną seniora?
W badaniu obejmującym osoby w wieku co najmniej 65 lat opiekunowie psów chodzili średnio o 22 minuty dziennie dłużej niż osoby bez zwierząt. Nie oznacza to jednak, że każdy senior po przyjęciu psa do domu osiągnie podobny wynik. Decydujące znaczenie mają stan zdrowia, sprawność oraz możliwość bezpiecznego wychodzenia na spacery.
Czy dogoterapia może zastąpić rehabilitację lub leczenie?
Nie. Zajęcia z udziałem psów mogą wspierać samopoczucie i motywować do aktywności, ale nie zastępują leczenia, rehabilitacji ani terapii prowadzonej przez odpowiednich specjalistów. W przypadku osób przewlekle chorych lub szczególnie wrażliwych udział w takich zajęciach powinien być uzgodniony z personelem odpowiedzialnym za opiekę.
Co zrobić, jeśli senior nie może mieć własnego psa?
Warto rozważyć kontakt z psem należącym do bliskiej osoby, wspólne spacery albo zajęcia organizowane przez wyspecjalizowaną fundację lub placówkę. Takie rozwiązanie pozwala czerpać radość z obecności zwierzęcia bez przejmowania wszystkich obowiązków związanych z jego utrzymaniem. Spotkania powinny odbywać się z poszanowaniem potrzeb zarówno seniora, jak i psa.
Źródła
Artykuł opracowano na podstawie informacji prasowej Mars Polska i Fundacji Dr Clown przygotowanej z okazji Ogólnopolskiego Dnia Seniora 2026. Dane dotyczące liczby uczestników, zajęć oraz placówek odnoszą się do programu realizowanego przez te organizacje, według stanu na koniec października 2026 roku.
Informacje o wynikach badań naukowych zweryfikowano na podstawie oryginalnych publikacji. W analizie rozróżniono badania obserwacyjne dotyczące posiadania psa od badań interwencji z udziałem psów terapeutycznych. Ze względu na ograniczenia metodologiczne nie przypisywano dogoterapii niepotwierdzonych właściwości leczniczych.
Źródła naukowe i dodatkowe: Dall i in., „The influence of dog ownership on objective measures of free-living physical activity and sedentary behaviour in community-dwelling older adults”, BMC Public Health, 2017; Gee i in., „A Pilot Randomized Controlled Trial to Examine the Impact of a Therapy Dog Intervention on Loneliness in Hospitalized Older Adults”, Innovation in Aging, 2024; „Human-animal relationships in older persons: from pet companionship to animal-assisted interventions”, Aging Clinical and Experimental Research, 2026; Fundacja Dr Clown – informacje o programie dogoterapii.
